Faiz inerse enflasyon düşer mi

Faiz inerse enflasyon düşer mi

Enflasyon Nedir? 

Fiyatlar genel seviyesinin sürekli artış halinde olması durumuna enflasyon diyoruz. Bu tanımı yaparken iki noktaya dikkat etmek gerekiyor. Fiyatlar Genel Seviyesi ve Süreklilik. Özetle herhangi bir malın fiyatının artması tek başına enflasyon değil zamdır. Bu artış ancak süreklilik arz ederse Enflasyon oluşur. Hem malların hem de hizmetlerin özetle ücretlendirilen temel kavramların fiyatlarında genel bir artış ve süreklilik söz konusu olmalı. Enflasyon rakamının düşmesi fiyatların gerilemesi anlamı taşımaz sadece fiyat artış hızının azaldığı anlamına gelir

Enflasyon Nasıl Oluşur? 
a-) Talep arzdan fazlaysa enflasyon oluşur. Mal ve hizmetlere yönelik talep mal ve hizmetleri sunan üreticilerin sunduğu yani ürettiği hizmet ve maldan fazlaysa o zaman “bulamama” veya bulsa bile maliyetli olma durumu ortaya çıkar. Bu durum talep enflasyonudur. Yani az malı çok kişi isterse veya talep ederse.

b-) Üretim yapan veya hizmet verenin maliyetinin artması: Üretim maliyetlerinin artması (iş gücü (asgari ücret), kira, faizi, kar payı vb. ) veya üretim girdilerinde yaşanan maliyet artışları (enerji ve ham madde) bir malın veya hizmetin maliyetini oluşturan tüm kavramların bazılarının veya tamamının artması ürünün fiyatını artırır. Bu artıştan kaynaklanan fiyatlar genel seviyesinin artması durumuna Arz (Maliyet) enflasyonu diyoruz.

Enflasyon Faiz İlişkisi Nedir?

Yüksek enflasyonun mu faizin yükselmesine neden olduğu yoksa yüksek faizin mi enflasyonu yükselttiği sürekli tartışılmıştır. Merkez Bankası Başkanı Murat Çetinkaya’nın Cumhurbaşkanı tarafından görevinden alınma nedeni bile bu tartışmadır. 

Enflasyon faiz ilişkisini anlamak için mevcut enflasyon yüksekliğinin hangi tür enflasyon olduğunu bilmek gerekiyor. Yani enflasyon talep enflasyonu mu yoksa maliyet enflasyonu mu? Monetarist ekonomistler örneğin Friedman  “enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir konudur” der. Para arzındaki artışın buna neden olduğunu söyler. Para arzının artması demek talebin de artması anlamına gelmektedir. Artan talep fiyatları artırır ve talep enflasyonu oluşur görüşünü savunurlar.

Arz yönlü ekonomistler ise enflasyona yüksek vergilerin, üretim sürecini zorlaştıran denetim ve kıstasların ve yükselen maliyetlerin neden olduğunu söylerler. Üretim zorlaştı maliyet arttı azalan ürün veya hizmet kıymete bindi al sana arz yönlü enflasyon derler.

Faiz inerse enflasyon ne olur?

a-) Talep enflasyonu varsa
“Eğer talep enflasyonuyla karşı karşıyaysak yani arzdan fazla talep varsa ya da üretilen mal ve hizmet miktarından daha fazlası talep ediliyorsa fiyatlar yükselecek ve enflasyona neden olacak demektir. Bunu önlemenin yolu faizleri artırarak talebi düşürmek ve insanları tüketim yerine tasarrufa yönlendirmektir.”

b-) Eğer maliyet enflasyonuyla karşı karşıyaysak yani üretim unsurları ve girdilerinin fiyatları talep dışı nedenlerle artıyorsa (örneğin ücretler sendika baskılarıyla yükseliyor ya da enerji maliyetleri petrol ve doğalgaz fiyatlarının uluslararası alanda artması nedeniyle yükseliyor ve bunlar da enflasyona neden oluyorsa) o zaman faizi arttırdığımızda enflasyon da artar. Çünkü faiz de bir maliyet unsudur (finansman maliyeti) ve buradaki artış enflasyonun daha da artmasına yol açabilir.

c-) Eğer ekonomide talep enflasyonu söz konusuysa işimiz nispeten kolay demektir. O zaman faizleri artırmak suretiyle tüketimi yani talebi düşürme yoluna gideriz ve bu yolla da enflasyonu frenleyebiliriz. 

“Eğer ekonomide sadece maliyet enflasyonu söz konusuysa işimiz yine kolay demektir. Faizlerde indirime giderek maliyetler üzerinde oluşan baskıyı biraz hafifletir ve enflasyonda düşüş sağlayabiliriz. Kuşkusuz bu hamlenin sonuç verebilmesi için diğer üretim girdilerinin fiyatlarındaki artışta bir durulma sağlanmış olması gerekir. “

Asıl sorun şudur: Hem talep enflasyonu hem de maliyet enflasyonu bir arada yaşanıyorsa ne yapmak gerekir?  

“Burada yapılması gereken şey enflasyonun ne kadarının talep ne kadarının maliyet kaynaklı olduğunu ayırt ederek işe başlamaktır. Eğer etkiler yarı yarıya ise o zaman faiz aracını kullanmak fazla işe yaramayacak demektir. Böyle bir durumda faizi artırarak talep enflasyonu düşürmenin getirisi muhtemelen maliyet enflasyonunu artırarak ortaya çıkacak kayıpla giderilmiş olacak ve faiz boşuna yükseltilmiş olacaktır. Ya da tersine maliyet enflasyonunu düşürmek için yapılan faiz indirimi talep enflasyonunu azdıracağı için etkiler birbirini dengeleyecektir sonuçta faiz düşerken enflasyon aynı düzeyde kalmaya devam edecektir.  “

Kaynak: TCMB, mahfiegilmez.com